Ze is hét boegbeeld van Erkennen & Waarderen in Nederland en ver daarbuiten. Ze zette het programma op en denkt dat dit misschien wel de leukste baan van haar leven is. Om haar loopbaan verder te ontwikkelen zet ze een stap naar Universiteit Leiden. Ze gaat vol positieve verwachting aan de slag als Hoofd Onderzoeksbeleid. Een afscheidsinterview met Kim Huijpen.

In het begin vond Kim Huijpen het wel eens lastig dat de doelstellingen van het programma dat ze zelf heeft geïnitieerd, door anderen anders werden geïnterpreteerd. Elk woord uit de position paper had ze gewikt en gewogen. Zij wist toch precies waar Erkennen & Waarderen wel en juist niet over ging?
“Dat heb ik al gauw losgelaten. Het is prachtig dat mensen zich het onderwerp toe-eigenen, ik omarm het. De kans op verandering groeit ervan.”

Met z’n allen doen

Het was 2019, Huijpen, een paar maanden terug van zwangerschapsverlof, nam een concept van de position paper ‘Ruimte voor ieders talent’ door met de toenmalige UNL-voorzitter Pieter Duisenberg. Het stuk dat toen voorlag was wollig en alleen van toepassing op de universiteiten.
“Hij zei: dit moet concreter. We moeten het met z’n allen doen.”
De inzet werd de wetenschap als geheel. Ze formuleerden in heel korte tijd samen met de KNAW, de UMC’s, NWO en ZonMw een ‘eerste versie’ position paper namens alle publieke kennisinstellingen en onderzoeksfinanciers. Met hulp van twee veranderkundig adviseurs tuigde Huijpen vervolgens een programmastructuur op. “Best een opgave!”

Erkennen & Waarderen was met de vijf thema’s ‘Loopbaanpaden, Leiderschap, Team Science, Open Science en Beoordelen van Kwaliteit’ een feit.

De uiteindelijke position paper ‘Ruimte voor ieders talent’ zag het levenslicht nadat een aantal rectoren zelf meeschreven. “Zo ontstond collectief eigenaarschap. Een vormend moment voor mij.”
Er kwam een samenwerkingsverband met op elke instelling een commissie, waar mogelijk met themabijeenkomsten verspreid over het land, dialoogsessies – “gebruik nooit het woord discussie, altijd dialoog”- en online overleg. Er was in het tweede jaar een fase dat een groep wetenschappers zich in een open brief op ScienceGuide uitspraken en hun zorgen uitten over het programma. Ook voorstanders wisten de podia van verschillende media vruchtbaar te vinden. Verder dan een briefwisseling ging dit dispuut niet, het verlangen naar verandering zat dieper.
“De zin ‘geuite zorgen zijn geen weerstand, maar informatie waar je van kunt leren’, was voor mij leidend in die tijd.” De pandemie versnelde bovendien het samenwerken en maakte internationale uitwisseling bereikbaarder. Nu, na vijf jaar, durft Huijpen het programma met een gerust hart over te dragen aan een opvolger. “We draaien de beweging niet meer terug.”

Nulresultaten verdienen óók een publicatie

Dat Huijpen Erkennen & Waarderen (E&W) wilde aanjagen is geen toeval. Ze verdiepte zich in de jaren vóór E&W in wetenschappelijke integriteit en kwaliteitszorg voor onderzoek. Onderwerpen die binnen E&W ook aan de orde komen en waar haar eigen drijfveren nauw mee verweven zijn. Ze verzet zich tegen de driver om veel te publiceren. “Tijdens mijn studie psychologie zag ik al dat die was scheefgegroeid.”

Ze licht op verzoek toe waarom de wijze waarop onderzoeksresultaten tot ontwikkelingen in het vakgebied leiden niet klopt. “In de psychologie toets je resultaten via een controle- en experimentele groep. Als daar een significant statistisch verschil is, kun je je onderzoek gepubliceerd krijgen. Zo niet dan is dat heel moeilijk. Als psychologiestudent leer je vrij snel dat de wereld zo werkt. Echter: onderzoek waar je geen verschil vindt, is in wezen net zo relevant. Het is zonde dat wetenschappers wereldwijd vijftien keer aan hetzelfde experiment werken, geen verschil vinden en dat niet van elkaar weten omdat er geen publicatie uit volgt. Wat mij betreft verdienen nulresultaten ook een publicatie. Zo help je andere wetenschappers verder.”

Ze raakt op dreef. Ook ‘reproduceerbaarheid’ vindt ze een thema dat niet goed is geborgd. “Om er zeker van te zijn dat een wetenschappelijke uitkomst geen toeval is, moeten we veel meer onderzoek proberen te repliceren. Alleen: krijg daar maar eens financiering voor. Laat staan een publicatie.” En: “Publicaties tellen is funest voor vrouwen die zwanger worden; zij hebben veel minder tijd om tot dezelfde resultaten te komen als degenen zonder kind in hun buik.”

Onderwijs prominenter zichtbaar maken

Het is duidelijk: wat Huijpen betreft moeten we zo snel mogelijk af van indicatoren als het aantal publicaties, de H-index en de Journal Impact Factor. Dat biedt bovendien meer ruimte voor het prominenter zichtbaar maken van die andere kerntaak van de universiteit: wetenschappelijk onderwijs.

“De waardering voor onderwijs is voor mij een grote drive. Tijdens mijn studie kwam ik er vrij snel achter dat wetenschappers die supergoed onderwijs geven, weinig carrièremogelijkheden en waardering krijgen. Het kan nooit zo zijn dat de focus alleen op onderzoek ligt bij een universiteit.”

Na zes jaar Erkennen & Waarderen vraagt ze zich wel eens af of haar eigen perspectief is verwaterd. “We hebben nog geen duidelijk antwoord hoe je bepaalt wat kwaliteit van onderzoek dan wél is.” Meteen heeft ze ook de nuance van die gedachte voor handen: “Dat is deels bewust geweest, we wilden niet van het ene naar het andere vinklijstje werken. Als je in een te vroeg stadium concrete criteria ontwerpt zonder heldere visie, is het gevaar dat de spelregels wel veranderen, maar het spel niet.” Bovendien lag de eerste prioriteit bij wat ze noemt “de kern van het programma”, namelijk het formuleren van diverse loopbaanpaden. De wens was om daar een uitgebreide HR-gemeenschap aan te verbinden. “Niet elke HR-adviseur komt in beweging als je aan komt zetten met het vocabulaire rondom wetenschappelijke kwaliteit.”

Dankzij die focus verhouden inmiddels bijna alle instellingen zich tot diversiteit in het wetenschappelijke loopbaanpad. Maakt dat haar content? Deels. “Ik zie enorm mooie ontwikkelingen, de profielen beginnen een plek te krijgen in het vocabulaire van mensen.” Echter: “Sommige universiteiten hebben bewust gekozen om geen profielen te ontwikkelen maar maatwerk, omdat loopbaanpaden te weinig flexibel zouden zijn voor specifiek talent. Ik kan dat volgen, ik ben wel bang dat die aanpak minder houvast geeft voor wetenschappers om een gesprek met je leidinggevende te voeren over de richting die je voor je ziet. Het spannende voor mij is, dat ik bij een universiteit ga werken die voor maatwerk kiest. Ik ben natuurlijk heel benieuwd of ik er over een jaar heel anders over denk.”

Naast de afweging rond maatwerk in plaats van profielen, weet ze dat de praktijk nog moet wennen aan de ‘ruimte’ voor ‘ieders’ talent. Niet elk profiel heeft op elke universiteit bijvoorbeeld evenveel status. De vraag is hoe je daarop kunt anticiperen in een kwetsbare positie. Wat kan iemand volgens Huijpen doen om de gelijkwaardigheid van de profielen in balans te brengen? “Ik denk dat dit heel belangrijk is. In het visiedocument van de European Universities Association ‘Universities without walls – A vision for 2030’ staat daar veel zinnigs over. Dat gaat over parity of esteem tussen onderwijs en onderzoek. Die is nodig, cruciaal en nog niet voldoende aanwezig. Ik denk dat eerlijke keuzes maken voor leidinggevenden heel ingewikkeld is in een wereld waar onderzoek meer status heeft dan onderwijs en impact. Lang niet iedereen kan zich veroorloven om tegen de stroom in te zwemmen. Om deze verandering door te maken hebben we mensen nodig die met volle overtuiging kunnen kiezen voor wat bij ze past, wetend dat het kwetsbaar is. Pas een klein deel van de wereld is veranderd. We hebben óók nog van de voorhoede nodig dat ze zich er publiekelijk op voorstaan, zodat anderen kunnen zien welke mogelijkheden er zijn. Dan gaat hopelijk de parity of esteem veranderen. Degene die als eerste op het ijs gaat staan heeft het meeste lef. Op een gegeven moment heeft dat ijs voldoende draagkracht voor de massa.”

Mensen willen af van de hypercompetitie

Mogelijk verstevigt de bodem sneller dankzij een ander speerpunt van Erkennen & Waarderen: het wetenschappelijke team. Je ontdekt als (leidinggevend) wetenschapper vanzelf dat mogelijkheden groeien zodra het team gezond in elkaar zit. Huijpen: “Het onderwerp team science resoneert breed in de wetenschap, omdat heel veel mensen af willen van de hypercompetitie en focus op het individu.”

Het team vooropzetten is in haar ogen een antwoord op een ongemak dat veel mensen ervaren. “Kiezen voor een team stuit op weinig verzet. Ik bespeur een behoefte om dat nog concreter te maken, bijvoorbeeld met kwaliteitscriteria. Een complex vraagstuk waar we denk ik niet snel een antwoord op hebben. De wisselwerking tussen de profielen en het teamwerk begint als concept gelukkig wel te leven.”

Stoeien met COVID19

Dat zag ze bijvoorbeeld tijdens haar vierde Recognition & Rewards Festival in 2024. Blij verrast was ze dat zo veel instellingen met een interessante workshop rondom teamvorming en strategie op de proppen kwamen. Ze besloot meteen om de workshops te bundelen in een boekje, om dat aanbod ook na de bijeenkomst te kunnen blijven verspreiden.

De festivals onder haar hoede markeren op onvoorziene én memorabele wijze het verloop van het programma, met de eerste drie jaar COVID-19 als grote antagonist. Van opwinding dat het lukte om online zo’n sterk en professioneel programma samen te stellen – “er heerste een enorme juichstemming, we hadden van niets iets gemaakt” -, naar deceptie omdat er wéér een editie digitaal moest en vrolijkheid toen iedereen elkaar uiteindelijk in de Pieterskerk in Utrecht in levenden lijve zag.

De festivals zijn één van de publieke scharnieren die het gesprek tussen de Nederlandse en internationale beweging op het vlak van E&W voeden. Ook Huijpen scharnierde reizend heel actief. “Ik heb veel op plekken in Europa mogen spreken. Heel vaak kwam de uitnodiging uit de Open Science community. Als je buiten Nederland kijkt is Open Science een driver om met rewards en incentives aan de slag te gaan. Erkennen & Waarderen is in feite een uitkomst van de Science in Transition beweging. In Leiden en Utrecht zijn de onderwerpen in het verlengde daarvan heel stevig verbonden gestart. Daar ziet men open science als een heel breed begrip, andere instellingen interpreteren het smaller.

Ik ben zelf op dat vlak een beetje medium. Wat mij betreft zijn ze strongly intertwined, maar niet hetzelfde. Ik vind dat E&W breder is dan Open Science en vice versa. Open Science gaat bijvoorbeeld niet, of maar heel beperkt over onderwijs, E&W wel.”

Ze benadrukt de urgentie van deze verbinding. “Het is niet alleen nodig dat we open science practices en open science output moeten erkennen en waarderen, we moeten tegelijkertijd ook minder kijken naar publicaties in bepaalde journals. Er zijn veel open access tijdschriften met nauwelijks een journal impact factor. Als je in je beloningsstructuur alleen naar de tijdschriften met een hoge impact factor blijft kijken, gaan mensen niet open access publiceren.”

De menselijke kant van leiderschap

Het enige onderwerp uit de position paper dat nog niet de revue passeerde, is leiderschap. Is Huijpen te spreken over de verplichte leiderschapstraining voor leidinggevenden die de universiteiten voor ogen hebben? “Over hoe je de juiste leiders kiest en creëert verschillen de ideeën. In brede zin verdienen leiderschapskwaliteiten volgens mij meer erkenning en waardering binnen universiteiten, umc’s en onderzoeksinstituten. Dat gaat over goede gesprekken kunnen voeren, door kunnen vragen, mensen zien. Studenten en medewerkers verdienen dat er naar hen gekeken en geluisterd wordt. De afgelopen twintig jaar lag de nadruk bij leiderschap op financiering en aantal publicaties, ik hoop dat er een kentering gaande is richting de menselijke kant van het leiderschap. En ik hoop dat er uiteindelijk geen universiteiten meer bestaan die tafels hebben met bordjes ‘alleen voor hoogleraren’.”

Van een afstandje vindt ze het heel moeilijk om in te schatten hoever het programma werkelijk is ingedaald. “Er ontstaan mooie visies en goede initiatieven. Er zijn veel ambassadeurs, mensen die voor het programma hebben gewerkt en nu in een andere functie het gedachtegoed meenemen. Ik blijf natuurlijk ook ambassadeur voor Erkennen & Waarderen in Leiden.”

Bezuinigen met oog voor team én talent

Ze maakt zich wel “een beetje” zorgen over de bezuinigingen. “Het zou kunnen dat wetenschappers daardoor terugvallen op bekend terrein als financiering verwerven en alles in het verlengde daarvan. Durven ze in tijden van bezuiniging te kijken naar wat de groep nodig heeft, welk talent er in huis is en of dat op elkaar aansluit?”

Aan de andere kant is ze vooral optimistisch. Ze ziet internationaal veel beweging en denkt dat er een onomkeerbare verandering is ingezet.
En haar eigen toekomst? “Ik kijk ernaar uit om mijn thematische scope verder uit te breiden en de rol van teamleider te vervullen. Erkennen & Waarderen was één grote leiderschapstraining. Ik hoop die in de praktijk te gaan brengen.” Was het in de praktijk van de afgelopen jaren bevredigend om te ervaren dat het werkt, erkenning en waardering geven? (het is even stil) “Ik hoop dat het werkt en dat ik het doe, ik word er een beetje verlegen van. Dat moet je aan anderen vragen denk ik. Ik krijg nu zelf heel veel waardering met het aankondigen van deze stap, dat is heel bijzonder om te ervaren.”

 

Tekst interview: Claartje Chajes